یا الله
سلام
بررسی روایت اخلاقی از برچسب زدن؛ درست و نادرست برچسب زدن چیست؟
اگر بپرسیم نظرتان در مورد برچسب زدن چیست به احتمال زیاد خواهید گفت درست نیست و آن را نمی پسندید. البته ممکن است با مکثی اندک یادآوری کنید که اگر موارد خوب را برچسب بزنیم می تواند بهتر باشد!
این در حالی است که کلمه برچسب زدن، خود بار معنایی منفی دارد. برچسب زدن یعنی یک فرد یا پدیده را با آن ویژگی که ندارد توصیف کنیم!
و این یعنی دروغ گفتن در مورد چیزی یا فردی! مثلا فردی تنبل نیست ولی ما به هر دلیل صفت تنبلی را به او بچسبانیم! یا فردی دروغگو را با صفت راستگو معرفی کنیم!
هر دوی اینها چون به معرفی اشتباه افراد و پدیده ها می انجامد به لحاظ اخلاقی ناپسند است؛ و نیز در مورد برچسب های بد به تهمت، غیبت و بستن ناروا می رسیم و در مورد برچسبهای خوب نیز دچار دروغ و خطای خود و دیگران می شویم.
برچسب زدن جنبه منفی اخلاقی دیگری هم دارد و آن این است که به مرور زمان با روش تلقین یک صفت بد را در فردی پرورش می دهد یا اگر هم صفت خوبی را بپروراند از آنجا که آن صفت از سر تلقین و عادت و غیر اختیاری ایجاد شده هم ارزش اخلاقی ندارد و هم با اندکی مواجهه با سختی یا تغییر شرایط، آن صفت خوب نیز از دست می رود.
جنبه بد اخلاقی دیگر برچسب زدن، قضاوت کردن در مورد خود و دیگران است. آن دسته از افرادی که به خود یا دیگران برچسب می زنند وارد مسئله قضاوت اخلاقی در مورد دیگران یا خود می شوند که این قضاوت مبانی عقلی ندارد و حاصل شناخت صحیح از خود یا دیگری نیست.
اما آیا آنچه بیان شد، همه ماجرای داستان برچسب زدن بود؟ به نظر نه! داستان همچنان ادامه دارد.
از اینجا دخاستانی تازه شروع می شود. درست همانجا که ما خواسته یا ناخواسته هر روز در مورد خود و دیگری و پدیده ها فکر می کنیم و صفات مختلف خوب و بدی را خود، دیگری و پدیده ها نسبت می دهیم و از طرفی مورد برچسب دیگران هم هستیم و راه فرار از این مهم سخت و دشوار است تا جایی که فرار از آن به احتمال قوی ناممکن به نظر رسد و صدالبته تمام این برچسب ها به مرور تبدیل به بخشی از هویت ما می شوند حتی اگر نپسندیم!
این برچسب زدن ها در دوران کودکی و نوجوانی بسیار بسیار اثرگذارتر هستند چرا که هم انسان در این دوران کمتر دربند عقل است و بیشتر متوجه گفته ها و احساسات است و هم کودک و نوجوان از جهتی که به پدر و مادرش به طور ویژه ای علاقمند است تمایل دارد همان شود که پدر و مادر بر او برچسب می زنند.
مثلا اگر فرزند کودک و نوجوانی دریابد که والدینش دوست دارند او درس بخواند، او برای جذب بیشتر والدین و خوشحال کردنشان و نیز جذب تشویق و تعریف ببشتر برچسب درس خواندن را اگه چه در ابتدا سخت ولی در هر حال به خود می چسباند و بعدها به مرور به عادت و صفت درونی او تبدیل می شود. در مورد صفات خوب و بد دیگر هم همین است.
کودک و نوجوان دنبال گرفتن توجه و تشویق والدین خود هستند از این رو هرچه این دو را فراهم کنند به دنبالش خواهند رفت تا برچسب والدین را بگیرند. این برچسب ها به مرور به صفات پایدار خوب و بد در آدمی تبدیل می شوند و چه بسا در بزرگسالی جدا کردن آن از فرد دشوار باشد.
بنابراین همه ما و به ویژه والدین باید تلاش کنیم از برچسب زدن بد و خوب به خود و دیگران و پدیده ها دوری کنیم؛ اما در صورتی که نمی شود از برچسب زدن عبور کنیم که معمول همین است؛ عملکرد اخلاقی ما باید سمت درست آن باشد نه سمت نادرستش!
در واقع می توانیم بگوییم برچسب زدن را می توان به دو دسته درست و نادرست تقسیم کرد و از برچسب زدن درست استفاده کنیم.در این صورت نتنها از معایب برچسب زدن دور شده ایم بلکه از آن به عنوان یک شیوه تربیتی عالی بهره جسته ایم.
برای مثال اگر فرزندی نماز نمی خواند او را با برچسب نماز نخوان در جمع فامیل معرفی نکنیم!یا حتی اگر نماز می خواند هم همینطور! بهتر است یک توضیح منطقی به آن بیافزاییم. مثلا در مورد اولی بگوییم فرزندم چون هنوز دلیلی برای نماز خواندن نیافته، نمیخواند، او آدم عاقلی است. یا در مورد دوم بگوییم فرزندم چون می خواهد از خدا تشکر کند نماز می خواند! در این شیوه به کودک فرصت انتخاب می دهیم یعنی نمی گوییم تنها راه تو نماز خواندن یا نخواندن است بلکه فرزندم فکر می کند و راه خود را انتخاب می کند.
مورد بعد انعطاف در برچسب زنی است. نگوییم فرزندم درس خوان است و فقط درس!یا فقط بازیگوش است که در مورد اولی بگوییم فرزندم درس میخواند اما به ورزش و تفریحش هم میرسد و در مورد دوم بگوییم فرزندم بازی میکند ولی درس هم میخواند! یعنی او را در یک ویژگی منحصر نمیکنیم به فرزندمان اجازه میدهیم به تمام علایق خود توجه کند.
مورد سوم در پرچسب زنیِ درست، پرورش عقل و اخلاق در کودک و نوجوان است!ما باید آنها را با پرورش عقل و اخلاق همراه کنیم چون آنها به زودی مستقل میشوند و در دوران استقلال هیچ چیز به اندازه این دو به کمک آدمی نمی آیند.
#دکتر_محسن_دیناروند